Enneagram ve Kişilik Testleri

Enneagram temelde Georges Gurdijief(1866-1949) tarafından oluşturulmuş kişilik tiplerini açıklayan bir yaklaşımdır. Gurdijief öğretisinde temel amaç, insanın kendisini tanıyarak uyanık kalmasını sağlamaktır. Çünkü Gurdijief’e göre insanlar uyurgezer gibidirler ve farkında olmadan yaşamaktadırlar. Bu nedenle uyanmaları gerekir. Öğretilerini öğrencilerinden Ouspensky’nin “İnsanın Gerçeği” isimli kitabında yaygınlaştırmıştır.

Gurdijief gerçekten, hayatı okunmaya ve analiz edilmeye değer bir şahsiyettir. Onun sistemleştirdiği “Enneagram” kişilik tipleri ile ilgili öğretisini Doç Dr. Uğur Batı, “Enneagram İle Kişilik Analizi” kitabında açıklamaya çalışmıştır. Ben bu kitabın özetinden bir bölümünü paylaşmak istiyorum. Diğer özetleri sonra sunmaya çalışacağım.

Maymun Tuzağı

Kitapta Hintlilerin maymun avlamak için bir yöntemi olduğundan bahseder kitap. Ben bunu Necip Fazıl Kısakürek’in kitaplarında da okumuştum. Tuzağı şöyle yapıyor Hintliler;

Bir testinin içine girebilecek ölçüde bir meyve bırakıyorlar. Meyveyi gören maymun almak için elini testinin içine sokuyor. Meyveyi avucuna alıp çıkarmak istediğinde eli testiden dışarı çıkamıyor. Çünkü aldığı meyve ile birlikte eli şiştiği için, elini soktuğu testinin deliğinden bir daha çıkamıyor. Maymun burada meyveyi de bırakmadığı için kendisini tuzağa hapsediyor. Konfüçyüs öğrencilerini böyle bir durum oluşturduğunda, “elimi çıkaramıyorum” diyen öğrencisine “Elmayı sıkı sıkı tutmaktan vazgeçmediğin sürece, elini çıkarman mümkün olmayacak” deyip testiyi ters çevirerek elmayı çıkartır ve öğrencilerine ders verir.

İşte kitaptan çıkardığım önemli cümlelerden bazıları;

Aslında yakalanan maymunu tutsak eden hiçbir şey yoktur. Onu tutsak eden kendi bağımlılığının gücüdür. Yapması gereken tek şey elini açıp yiyeceği bırakmaktır… Acaba hepimizin hayatımızda elimizi kaptırdığımız tuzaklar var mı? Bizi bağımlı kılan, zayıflatan, hatalara sürükleyen tuzaklar kişiliğimizdeki tuzaklar…bunların farkında mıyız?

İnsanı tuzağa düşüren ve yaşamda kalmasına neden olan arzuları, istekleri ihtiyaçları olduğunu düşündükleridir. Bizim zayıflığımız temelde zihnimizdeki bağımlılıklardan ileri gelir.

Kendini tanıma, tüm insanlarda ortak olan bir süreçtir. Süreç kişinin Ben farkındalığı üzerine kurulmuştur. Kişilik Ben’in tüm anlamlarıdır.

Kişilik 1 gibidir, yanına yazılan 0’ lar yetenek, disiplin, sevgi onu zenginleştirir.

İnsanın diğer her şeyden farklı kılan özelliği, onun bireyselliğidir.

Kişiliğe dair modern psikolojide pek çok farklı yaklaşım meydana getirilmiştir. En çok kabul edilen 6 farklı yaklaşım söz konusudur;

Davranışsal sosyal öğrenme yaklaşımı

Bilişsel yaklaşım

Biyolojik yaklaşım

Sosyal yaklaşım

Psikoanalitik yaklaşım

Ayırıcı özellik yaklaşımı

bunların her biri insanın farklı özelliklerini ile ele alır.

Enneagram kesin yargılardan mümkün olduğunca uzak durur.

Güçlü olan zayıf yanını herkesten iyi bilendir. Daha güçlü olan ise zayıf yanına hükmedebilendir. (Konfüçyüs)

Enneagram Stanford üniversitesi MBA programında, Harvard hukuk fakültesinde uygulamalı mahkeme savunmalarında da pratik ediliyor. Yine dünyanın en prestijli üniversitelerinde de MBA programlarında liderlik eğitimi içinde kullanılıyor.

Senaryo Yazım aşamasında tiplemeleri oluştururken enneagram ilkelerinden faydalanabiliyor. TV dizisi Lost en bilinen örneği. Yüz yüze iletişimde, satış alanında da önemli bir yeri vardır.

          Kişinin değeri nedir? aradığı şeydir.

          Eğer sen can konağını arıyorsan bil ki sen cansın.

          Eğer bir lokma ekmek peşinde koşuyorsan, sen bir ekmeksin.

          Bu gizli nükteli sözün manasına akıl erdirirsen anlarsın ki aradığın ancak sensin sen.

           Madendeki inciyi aradıkça madensin, ekmek lokmasına heves ettikçe ekmeksin.

           Şu kapalı sözü anlarsan ki her neyi arıyorsan sen O’sun.

                                                                                                                                             (Mevlana)

Yunanca 9 anlamına gelen “enne” ve kişilik kelimesinin karşılığı olan “agram” kelimesinin bir araya gelmesiyle oluşan enneagram, 9 kişilik tipi anlamında kullanılıyor.

Enneagram kişilik tipleri, sizin kişiliğiniz de bulunan baskın nitelikleri, yaşamınızdaki motivasyon kaynaklarınızı, doğru ya da yanlış tutumlarınızı, iyi ya da kötü huylarımızı ortaya çıkartıyor.

9 tip içinde 3 tanesi zihin merkezli, 3 tanesi duygu merkezli, 3 tanesi de fiziksel Bu tipler şöyledir;

Mükemmeliyetçi/reformcu

Yardımsever/şefkatli

Başarı odaklı/motivatör

Özgün/bireyci

Araştırmacı/ gözlemci

Sadık/sorgulayıcı

Maceracı/ İstekli

Meydan okuyan/ Lider

Barışçı/uzlaştırıcı.

Enneagrama göre insan bu 9 tipten birine ait olarak doğar ama her şeyi söz konusu bu tipe ait değildir. Bu kişilik tiplerinden bir önceki ve bir sonraki kişilik tipinden yoğun olarak etkileyebileceğini ifade eder. Söz konusu bu kişilik tipleri kanatlar olarak adlandırılmaktadır. İnsan kişiliğinde en az iki veya üç özelliği barındırmaktadır. Bunlar kişi için 2. tiplerdir. Kişiliğin tamamlayıcılarıdır. Kişiyi boyutlandırır.

Kanatlar ana tipin dışındaki tiplerdir. Kişilikte ana tiple kanatların karışımından oluşur. Mesela bir insan 5 tipinde ise 4  ve 6 tipinden de özellikleri kişiliğinde barındırır.

Enneagram pek çok kaynakta binlerce yıllık kadim Batı geleneği olarak tanımlanıyor. Aynı zamanda bir bilgi felsefesi olarak değerlendirilebilir. Zen, Budizm gibi uzak doğu akımlarının, Kabala gibi ezoterik klasik geleneklerden alınan unsurlar da görüyoruz.

Kişilik tiplerini inceleyen diğer türlerden farkı da statik değil dinamik bir sistem olmasıdır. Bu dinamizmi Enneagramı duygusal zeka ve enerji gibi sistemlerden ayırıyor.

Enneagram bir şekilde insani bilimlerin kesişim noktası ve çok disiplinlerin araçlarını kullanıyor.

Bir insanın gelişmişliğinin en iyi ölçüsü potansiyellerini dengeleyebilmesidir.

Enneagram’ın detaylarına ilerleyen makalelerde değinmek üzere hoşcakalın.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Araç çubuğuna atla