Etkin Düşünce: 4 Sebep Döngüsü

Hepimiz hayatımızda veya çevremizde gördüğümüz olayları değerlendirirken, otomatik olarak beynimizde oluşan sorular çerçevesinde bir hüküm bina ederiz. Etrafımızda olanları, bu soru ve düşünce kalıplarına göre değerlendiririz. Bu değerlendirmelerin bazen eksik kaldığını ve doğru analize ulaşamadığımızı görürüz.

Kim olguları doğru analiz edip doğru bilgiye ulaşmak istemez ki? Bu konu hepimizin ortak istediğidir. Aristoteles bize çok ışık tutacak ve düşünce dünyamızı aydınlatacak bir yöntem göstermiştir. Bu büyük filozof sebepleri dörde ayırmıştır;

1-Maddi Sebep

2-Suri(Formel) Sebep

3-Fail Sebep

4-Gai (Gaye/Amaç) Sebep

Bu dört sebebin bilinmesi durumunda Aristoteles’in ‘Bir şeyi bilmek, o şeyin sebebini bilmektir’ sözündeki gerçek ortaya çıkacaktır.

Sebeplerin tamamının bilinmesine tam sebep (illet-i tamme), dört sebepten bir veya bir kaçının bilinmemesine ise nakıs yani eksik sebep denir.

Bütün bu açıklamalardan anladığımız; bir şeyi bilmek o şeyin tüm sebeplerini (dört sebebi) bilmek demektir. O zaman bu dört sebebi ortaya çıkaracak sorular nelerdir? Konunun daha iyi anlaşılması için şemadan yararlanalım;

Burada fail ile gaye direk ilişkilidir. Failin olduğu durumda ancak gaye vardır. Fail yoksa gayede yoktur.

Aynı zamanda kafa karıştıran bir konuya da değinmek isterim; Neden ve Niçin soruları! Bu iki soru kalıbı genelde karıştırılır. Bazen aynı anlamda kullanılır. Halbuki birbirinden çok farklıdır. Örnekle başlayalım ki aradaki fark hemen ortaya çıksın;

Neden yemek yedin? –Acıkmıştım.

Niçin yemek yedin? –Beslenmek ve hayatta kalmak için.

İlk sorunun, eylemin öncesine yönelik olduğu, ikinci sorunun ise niyet ve amaca yönelik olduğu ortaya çıkacaktır. Dolayısı ile niyet ve amaç fiilin önündedir, arkasında değildir.

Madde şekil kazanacak olan bir şey iken, form ise bu maddenin biçim kazandırılması ve işler hale getirilmesidir.

Mesela bu makaleyi örnek verecek olursam; araştırma konuları, cümleler, kelimeler, kitaplar bu makalenin biçim kazanmamış potansiyel varlık unsurları olan maddi kısımlarıdır. Bu potansiyel varlıklar makale formuna getirildiğinde belirli bir obje haline getirilmiş olur. Tabii ki fail olarak da bu makalenin yazarı olarak kendim bulunuyorum. Amacım, ‘Gai sebebim’ ise en uygun düşünce yöntemi ile ilgili faydalı bir makale yazmak ve bunu kullanmaktır. Benim gayemle ilgili sürekli olarak dairesel olarak döngü içinde bulunup bu amacıma uygun geliştirme ve güncelleme yapmam en üretken ve verimli bir durum oluşturacaktır. Yani amacıma ulaştıktan sonra, tekrar maddi sebeplere, oradan formel sebeplere sonra tekrar fail ve amaç sürekli bir dairesel devinim dediğimiz bir süreç.

Sonuç olarak düşünme sürekli olan bir süreç. Bu sürecin, yaşanan tüm olgular açısından verimli analiz edilmesi bu dairesel düşünmenin verimli olarak tekrarlanması ile ilgili bir konudur.

Etkin Düşünce: 4 Sebep Döngüsü” için bir yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir