Heisenberg Belirsizlik İlkesi

Belirsizlik ilkesi ile ilgili ilk deneyi Thomas Young yapmıştır. Onun tarafından yapılan çift yarık deneyinde bir ışık kaynağı tarafından, çift yarıktan ışık gönderildiğinde, yarıkların içinden geçer geçmez öbür tarafta yeni dalga oluşturup sıfırdan yayılmaya başlar. Işık dalgaları üst üste geldiğinde birbirine girmeye ve karışmaya başlarlar.

Sonuç olarak perdede girişim örüntüsü olan altlı üstlü bir çok çizgili yansıma görmüş oluruz.

Aynı deneyi parçacıklarla yapmaya çalışırsak yarıkları aşağıya doğru çevirip üzerine kum döktüğümüzde yarıklardan dökülen iki büyük yığın oluştuğunu göreceğiz.

Yani burada iki davranış ortaya çıkmaktadır. Bir parçacık davranışı(kumla yapılan örnek), iki dalga davranışı(ışık kaynağı ile yapılan örnek).

Bu deneyi elektronlar ile yapmak istediğimizde çok farklı bir gerçek ortaya çıkıyor. Bir yarıktan geçmek üzere bir elektron tabancası ile elektronları fırlattığımızda karşıda ki perde de yarıktan geçen elektronlar karşı perdede bir yığın oluşturuyor.

Gizemli taraf bir yarık daha ortaya çıkarıldığında yani çift yarıkla yapıldığında ortaya çıkıyor. Biz perdede iki yatay yığın beklerken(kumdaki gibi-parçacık davranışı) beklediğimizi bulamıyoruz. Dalgaların oluşturduğu girişim örüntüsünü buluyoruz. Elektronlar dalga gibi davranmışlardır. Elektronlar sanki şuurluymuş gibi, davranışlarını değiştiriyorlar.

Bilim adamları elektronların hangi delikten geçtiğini gözlemlemek için üstteki yarığın biraz yukarısına sensör(algılayıcı) yerleştiriyorlar. Ne zaman ki bu yarıktan bir elektron geçse bunu bilim adamlarına bildiren bir şekilde sistemleştiriyorlar. Deney boyunca algılayıcı fırlatılan elektronların yarısının yukarıdan geçtiğini bildiriyor. Yüzde elliye elli iki yarıktan da geçiyor. Sonuç kum tanelerinin yarıktan döküldüğü gibi iki yığın oluşturuyor. Elektronlar bilinci varmış gibi algılayıcı konulduğunda farklı davranıyor. Algılayıcı kaldırıldığında ise yine dalgacık modeldeki örüntü ortaya çıkıyor.

Bu durum süperpozisyon adı verilen bir kavramla açıklanıyor. Elektronlar aslında hem dalga hem de parçacık özelliklerini taşıyorlar. Ölçersek parça ölçmezsek dalga pozisyonuna geçiyorlar.

Burada Heisenberg bir şeyi gözlemlerseniz ona etki edersiniz diyor. “Herhangi bir şeyin mutlak yerini bilemezsiniz, izafi yerini bilebilirsiniz” görüşünü açıklamaktadır.

 

Heisenberg Belirsizlik İlkesi” için bir yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir